Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về “Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới” đặt ra yêu cầu chuyển từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội; lấy niềm tin của Nhân dân làm thước đo; kết hợp “xây” và “chống”, lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo, tăng cường dự báo, cảnh báo sớm và phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân. Bài viết làm rõ giá trị kế thừa và yêu cầu đổi mới công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.

1. Từ một nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước mới đến một vấn đề chiến lược của cách mạng

 Ngày 02/09/1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Nhưng sự ra đời của một nhà nước độc lập không đồng nghĩa với việc những điều kiện bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển của nhà nước ấy đã đầy đủ. Chính quyền cách mạng phải đối mặt với hàng loạt khó khăn nghiêm trọng về kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị và an ninh; đất nước vừa thoát khỏi ách thống trị thuộc địa, những tàn dư của chế độ cũ còn nặng nề; nạn đói, nạn dốt, những thói quen và tập quán lạc hậu cùng nhiều sức ép từ bên ngoài đặt chính quyền non trẻ vào tình thế đặc biệt khó khăn.

Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 03/09/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định sáu vấn đề cấp bách cần giải quyết. Bên cạnh chống đói, chống nạn mù chữ, tổ chức Tổng tuyển cử, xóa bỏ các thứ thuế vô nhân đạo và thực hiện tự do tín ngưỡng, Người đề nghị phải “giáo dục lại nhân dân”, làm cho dân tộc trở thành một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, xứng đáng với nước Việt Nam độc lập; đồng thời đề nghị “mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân bằng cách thực hiện: CẦN, KIỆM, LIÊM, CHÍNH”.

Cách đặt vấn đề ấy chứa đựng một nhận thức chính trị sâu sắc: giành được chính quyền mới chỉ là bước khởi đầu; muốn bảo vệ và xây dựng chế độ mới phải xây dựng được nền tảng tinh thần tương ứng với chế độ mới.

Như vậy, “giáo dục lại tinh thần nhân dân” cần được hiểu rộng hơn một hoạt động tuyên truyền, giáo dục đạo đức thông thường. Đó là quá trình chuyển hóa đời sống tinh thần của một xã hội vừa bước ra khỏi chế độ thuộc địa, xây dựng những chuẩn mực mới về lao động, trách nhiệm, đạo đức công dân và ý thức làm chủ; qua đó hình thành sức mạnh nội sinh cho quốc gia độc lập.

Đáng chú ý, chủ trương này không đứng riêng lẻ. Nó được đặt cạnh chống đói, chống dốt, xây dựng thể chế dân chủ, cải thiện đời sống và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng. Điều đó cho thấy một nguyên lý quan trọng: công tác tư tưởng chỉ có sức sống khi gắn chặt với việc giải quyết những vấn đề thiết thân của nhân dân.

2. Giá trị cốt lõi của “chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân” năm 1945

2.1. Không chỉ giáo dục nhận thức mà xây dựng con người của chế độ mới
Điểm đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh là Người không xem độc lập dân tộc chỉ là sự thay đổi về chủ quyền nhà nước. Độc lập phải được chuyển hóa thành một đời sống xã hội mới, trong đó người dân có ý thức về quyền và trách nhiệm của mình. Vì vậy, yêu cầu “Cần, Kiệm, Liêm, Chính” phải được đặt trong quan hệ với mục tiêu xây dựng một dân tộc “dũng cảm, yêu nước, yêu lao động”.

Đây chính là chiều sâu của công tác tư tưởng: không chỉ làm cho con người biết một điều đúng, mà phải làm cho điều đúng trở thành nhận thức, tình cảm, niềm tin và cuối cùng là hành động. Nếu chỉ tuyên truyền mà không hình thành hành vi xã hội thì tư tưởng chưa trở thành sức mạnh vật chất. Ngược lại, khi giá trị được chuyển hóa thành hành động, công tác tư tưởng trở thành một bộ phận trực tiếp của quá trình kiến thiết quốc gia.

2.2. Lấy thực tiễn để củng cố niềm tin
Ngay trong những ngày đầu độc lập, chính quyền cách mạng đã đồng thời thực hiện những chính sách cụ thể gắn trực tiếp với đời sống nhân dân: chống đói, chống nạn mù chữ, bãi bỏ những thứ thuế mang tính bóc lột, tổ chức Tổng tuyển cử, bảo đảm tự do tín ngưỡng. Những hành động ấy tạo ra sự thống nhất giữa điều Nhà nước nói và điều nhân dân được trải nghiệm. Đây là một bài học có giá trị vượt thời gian.

Niềm tin không thể được tạo dựng chỉ bằng thông điệp. Niềm tin được hình thành khi người dân nhìn thấy chủ trương được thực hiện, chính sách đem lại kết quả và bộ máy công quyền hành động phù hợp với những giá trị mà mình tuyên truyền. Bởi vậy, có thể khái quát bài học năm 1945 thành một công thức: Tư tưởng đúng + hành động đúng + kết quả thực tiễn = nền tảng của niềm tin xã hội.

3. Từ “giáo dục lại tinh thần” đến “dẫn dắt nhận thức xã hội”
Nếu đặt bài học năm 1945 trong ánh sáng của Nghị quyết 25-NQ/TW, có thể nhận thấy một sự kế thừa về bản chất nhưng đổi mới về phương thức. Năm 1945, nhiệm vụ trọng tâm là giáo dục, vận động và xây dựng tinh thần của một xã hội mới. Năm 2026, yêu cầu đã phát triển thành dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin và tạo đồng thuận xã hội trong môi trường thông tin đa chiều.

Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị xác định rõ phải chuyển trọng tâm từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức xã hội”, đồng thời nhấn mạnh vai trò của công tác tư tưởng trong việc đi trước mở đường, đi cùng tổ chức thực hiện và đi sau tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin. Đây là một bước phát triển quan trọng về tư duy vì trong môi trường thông tin hiện nay, không thể chỉ đặt vấn đề “kiểm soát thông tin” hay “truyền đạt thông tin”. Người dân tiếp nhận thông tin từ rất nhiều nguồn; nhận thức xã hội được hình thành qua sự tương tác giữa báo chí, mạng xã hội, cộng đồng trực tuyến, trải nghiệm cá nhân và các nguồn thông tin quốc tế. Do đó, sức mạnh của công tác tư tưởng không còn chủ yếu nằm ở khả năng đưa thông tin đến với công chúng, mà ngày càng nằm ở khả năng giải thích thực tiễn, thuyết phục bằng lý lẽ và bằng kết quả, dự báo xu hướng nhận thức xã hội và tạo dựng niềm tin.

4. Bối cảnh mới và những biến đổi căn bản của công tác tư tưởng
Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị được ban hành trong bối cảnh thế giới và trong nước có những biến động nhanh chóng, phức tạp; đồng thời công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc môi trường truyền thông. Nghị quyết thẳng thắn chỉ ra những hạn chế như phương thức công tác tư tưởng còn chậm đổi mới, tư duy “quản lý thông tin” còn phổ biến, năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội và củng cố niềm tin còn hạn chế; đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng năng lực dự báo, cảnh báo sớm và hiện đại hóa công cụ công tác tư tưởng. Từ đây có thể nhận diện ba chuyển đổi lớn.

Một là, từ khan hiếm thông tin sang dư thừa thông tin

Năm 1945, vấn đề là làm thế nào để đưa những thông tin mới đến với đông đảo nhân dân. Ngày nay, vấn đề ngược lại: làm thế nào để thông tin đúng, có giá trị được nhận diện và tạo được niềm tin giữa một môi trường thông tin quá dồi dào. Do đó, lợi thế không còn đơn thuần thuộc về người có khả năng phát thông tin nhanh nhất mà ngày càng thuộc về chủ thể có uy tín, tính minh bạch, năng lực giải thích và khả năng phản hồi.

Hai là, từ truyền thông một chiều sang tương tác đa chiều

Công chúng ngày nay không chỉ tiếp nhận thông tin. Họ bình luận, phản biện, chia sẻ, sản xuất nội dung và tham gia định hình dư luận. Vì vậy, Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu chuyển việc quán triệt nghị quyết từ truyền đạt một chiều sang trao đổi, đối thoại, giải thích và thuyết phục gắn với tổ chức thực hiện. Đây chính là sự phát triển của tư duy “lấy dân làm gốc” trong điều kiện truyền thông số.

Ba là, từ phản ứng với vấn đề sang dự báo và cảnh báo sớm

Một vấn đề tư tưởng nếu chỉ được xử lý khi đã trở thành khủng hoảng thì chi phí xã hội và truyền thông thường rất lớn. Bởi vậy, Nghị quyết xác định dữ liệu, dự báo và cảnh báo sớm là năng lực nền tảng của công tác tư tưởng. Điều này mở ra một phương thức mới: không chỉ “xử lý thông tin”, mà phải hiểu xã hội trước khi xã hội phát sinh khủng hoảng nhận thức.

5. Niềm tin của Nhân dân là thước đo cao nhất
Có lẽ điểm tương đồng sâu sắc nhất giữa tư tưởng Hồ Chí Minh năm 1945 và Nghị quyết 25-NQ/TW năm 2026 chính là vấn đề niềm tin của nhân dân. Năm 1945, Nhà nước cách mạng muốn tồn tại phải làm cho nhân dân tin vào nền độc lập, vào chính quyền mới và vào khả năng xây dựng một tương lai khác với chế độ thuộc địa. Năm 2026, trong điều kiện đất nước phát triển ở trình độ cao hơn và môi trường thông tin phức tạp hơn, yêu cầu ấy vẫn tồn tại nhưng ở một cấp độ mới: củng cố niềm tin trong điều kiện người dân có nhiều nguồn thông tin, nhiều lựa chọn nhận thức và khả năng kiểm chứng ngày càng cao.

Nghị quyết 25-NQ/TW xác định “niềm tin của Nhân dân là thước đo cao nhất”, đồng thời nhấn mạnh rằng hiệu quả của các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chính sách an sinh xã hội là những giải pháp trực tiếp để nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng. Đây là một quan điểm có ý nghĩa phương pháp luận đặc biệt quan trọng vì đã khẳng định rằng công tác tư tưởng không thể tách khỏi năng lực quản trị quốc gia.

Một chính sách tốt được thực hiện tốt chính là một thông điệp tư tưởng có sức thuyết phục cao. Một kết quả phát triển được người dân cảm nhận trực tiếp chính là một nguồn tạo dựng niềm tin. Ngược lại, những hạn chế trong quản trị, những vấn đề kéo dài hoặc khoảng cách giữa chính sách và thực thi có thể tạo ra những thách thức đối với niềm tin mà hoạt động tuyên truyền đơn thuần khó có thể khắc phục.

6. Từ “Cần, Kiệm, Liêm, Chính” đến xây dựng hệ giá trị và sức đề kháng tư tưởng trong xã hội số
Năm 1945, Hồ Chí Minh lựa chọn Cần, Kiệm, Liêm, Chính như một phương thức cụ thể để “giáo dục lại tinh thần nhân dân”. Đó là những giá trị đạo đức có khả năng chuyển hóa thành hành vi xã hội.

Năm 2026, Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh việc xây dựng hệ giá trị Việt Nam, bản sắc văn hóa dân tộc, văn hóa phát triển, văn hóa đổi mới sáng tạo, văn hóa cống hiến và tinh thần phụng sự Tổ quốc; đồng thời yêu cầu nâng cao văn hóa số, kỹ năng thông tin số và năng lực kiểm chứng thông tin của người dân.

Nếu năm 1945, “giáo dục lại tinh thần” nhằm khắc phục những tàn dư về nhận thức và hành vi của xã hội thuộc địa, thì năm 2026 cần đặt ra vấn đề xây dựng sức đề kháng tư tưởng trong xã hội số.

Sức đề kháng ấy không chỉ là khả năng “chống lại thông tin xấu độc”. Ở tầng sâu hơn, đó là khả năng phân biệt thông tin và ý kiến; kiểm chứng nguồn tin; nhận diện thao túng cảm xúc; không vội vàng chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng; biết đối thoại với khác biệt; có bản lĩnh trước những biến động thông tin; giữ được hệ giá trị và trách nhiệm công dân trong không gian số.

Theo Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị, văn hóa số, kỹ năng thông tin số và năng lực kiểm chứng thông tin cần được đưa vào giáo dục từ phổ thông đến đại học nhằm nâng cao sức đề kháng của Nhân dân trước thông tin xấu độc. Đây chính là sự mở rộng nội hàm của “giáo dục lại tinh thần nhân dân” trong điều kiện mới.

7. Chiến lược công tác tư tưởng theo Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị: năm chuyển dịch lớn
Từ tinh thần của Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị, có thể khái quát chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới qua năm chuyển dịch.

Thứ nhất, từ “truyền đạt” sang “thuyết phục”

Thông tin phải được giải thích bằng lý luận, bằng dữ liệu và bằng thực tiễn. Đây là sự chuyển đổi từ tư duy “nói cho dân biết” sang tư duy “làm cho dân hiểu, dân tin và dân tham gia”.

Thứ hai, từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức”

Không gian thông tin càng mở thì việc cố gắng xử lý từng thông tin riêng lẻ càng khó đạt hiệu quả bền vững. Giải pháp căn bản là nâng cao năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội thông qua hệ giá trị, tri thức, uy tín và khả năng giải thích vấn đề.

Thứ ba, từ “phản ứng” sang “dự báo”

Nghị quyết đặt dữ liệu, dự báo và cảnh báo sớm ở vị trí nền tảng. Điều này đòi hỏi công tác tư tưởng phải phát triển năng lực nghiên cứu xã hội theo hướng định lượng hơn, khoa học hơn và cập nhật hơn.

Thứ tư, từ “đối tượng tuyên truyền” sang “chủ thể tham gia”

Nghị quyết nhấn mạnh phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong tiếp nhận, chia sẻ, lan tỏa thông tin chính thống và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây là bước phát triển rất đáng chú ý: sức mạnh của công tác tư tưởng không chỉ đến từ các cơ quan chuyên trách mà phải được hình thành từ toàn bộ hệ thống chính trị và chính cộng đồng xã hội.

Thứ năm, từ “xử lý thông tin” sang “xây dựng hệ sinh thái thông tin”

 Nghị quyết đặt vấn đề xây dựng hệ sinh thái thông tin chính thống, tích cực, nhân văn trên cả không gian thực và không gian số; trong đó cái đúng, cái tốt, cái đẹp phải được lan tỏa rộng rãi và trở thành dòng chủ lưu. Đây là một sự thay đổi quan trọng về tư duy: không chỉ chống cái xấu mà phải tạo ra đủ nhiều cái tốt, đủ hấp dẫn và đủ thuyết phục để cái tốt có sức lan tỏa.

8. Một số vấn đề đặt ra trong tổ chức thực hiện
Để tinh thần của Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị thực sự đi vào đời sống, cần tránh một số nguy cơ.

Thứ nhất, nguy cơ “đổi mới công nghệ nhưng chưa đổi mới tư duy”. Nếu chỉ đưa nội dung tuyên truyền truyền thống lên các nền tảng số thì chưa thể tạo ra một phương thức công tác tư tưởng mới.

Thứ hai, nguy cơ đồng nhất công tác tư tưởng với xử lý thông tin sai lệch. “Chống” là cần thiết, nhưng Nghị quyết xác định rõ phải kết hợp “xây” và “chống”, lấy “xây” làm gốc và lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo.

Thứ ba, nguy cơ tách công tác tư tưởng khỏi quản trị thực tiễn. Nếu người dân quan tâm đến một vấn đề nhưng câu trả lời chỉ dừng ở truyền thông mà không có giải pháp thực tế, hiệu quả thuyết phục sẽ hạn chế.

Thứ tư, nguy cơ thiếu tiêu chí đo lường hiệu quả. Nghị quyết đã chỉ ra đây là một hạn chế hiện nay và yêu cầu xây dựng bộ tiêu chí thống nhất để đo lường, đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng. Do đó, hiệu quả công tác tư tưởng cần được đánh giá bằng những chỉ số thực chất hơn: mức độ hiểu chính sách, mức độ tin cậy, khả năng giải thích vấn đề, mức độ đồng thuận, khả năng dự báo và xử lý sớm các vấn đề tư tưởng, cũng như sự chuyển biến trong hành vi xã hội.

9. Một số kiến nghị từ bài học năm 1945 và yêu cầu của Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026
Một là, xây dựng công tác tư tưởng lấy niềm tin làm mục tiêu trung tâm

Mọi hoạt động tuyên truyền, giáo dục, truyền thông chính sách cần trả lời câu hỏi: hoạt động này tạo thêm niềm tin hay làm suy giảm niềm tin? Đây nên trở thành một tiêu chí quan trọng trong thiết kế và đánh giá chính sách truyền thông.

Hai là, lấy cơ sở và địa bàn dân cư làm nơi kiểm nghiệm hiệu quả

Nghị quyết 25-NQ/TW nhấn mạnh lấy cơ sở và địa bàn dân cư làm trọng tâm. Điều này tương đồng với bài học năm 1945: tư tưởng chỉ thực sự có sức sống khi đi vào đời sống. Cần xây dựng cơ chế để những vấn đề tư tưởng, tâm lý, dư luận từ cơ sở được phản ánh nhanh lên cấp có thẩm quyền và ngược lại, những chính sách lớn được giải thích đến tận cơ sở bằng ngôn ngữ dễ hiểu, phù hợp từng nhóm xã hội.

Ba là, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng có năng lực mới

Cán bộ tư tưởng trong thời đại số không chỉ cần năng lực lý luận mà còn phải có năng lực truyền thông, nghiên cứu xã hội, phân tích dữ liệu, hiểu công nghệ, đối thoại với công chúng và xử lý khủng hoảng thông tin.

Nghị quyết 25-NQ/TW đặt vấn đề xây dựng khung năng lực và cơ chế nhân lực đối với đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng. Đây là điều kiện quan trọng để biến chiến lược thành năng lực thực tế.

Bốn là, xây dựng “hệ sinh thái niềm tin” thay vì chỉ xây dựng “hệ thống thông tin”

Hệ sinh thái niềm tin phải được hình thành từ nhiều yếu tố: thông tin chính xác, chính sách hợp lý, thực thi hiệu quả, cán bộ gương mẫu, truyền thông có trách nhiệm, cơ chế phản hồi và khả năng đối thoại. Nói cách khác, uy tín của công tác tư tưởng trước hết được tạo dựng từ uy tín của chính thực tiễn.

Năm là, biến người dân thành chủ thể của quá trình xây dựng môi trường tư tưởng

Đây là điểm có thể xem là bước phát triển cao nhất từ bài học năm 1945. Nếu năm 1945, nhiệm vụ là giáo dục để hình thành một tinh thần công dân phù hợp với quốc gia độc lập, thì hiện nay cần xây dựng một xã hội trong đó người dân có tri thức, có bản lĩnh, có năng lực số và có trách nhiệm với môi trường thông tin mà chính mình tham gia tạo dựng.

Kết luận: Từ “chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân” năm 1945 đến “Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới” theo Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 là một quá trình kế thừa và phát triển liên tục về tư duy, phương thức và mục tiêu của công tác tư tưởng. Nếu năm 1945, nhiệm vụ trọng tâm là khơi dậy tinh thần yêu nước, ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân, xây dựng những phẩm chất cần thiết của con người trong một quốc gia độc lập, thì hiện nay yêu cầu đặt ra ở tầm cao hơn: chủ động dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin, tạo đồng thuận và phát huy sức mạnh nội sinh của dân tộc trong môi trường thông tin đa chiều, số hóa và toàn cầu hóa.

Bài học xuyên suốt là công tác tư tưởng chỉ thực sự có sức thuyết phục khi gắn chặt với thực tiễn, lấy nhân dân làm trung tâm, lấy niềm tin của nhân dân làm thước đo và lấy hiệu quả hành động làm kết quả cuối cùng. Trong bối cảnh mới, thực hiện Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 đòi hỏi đổi mới mạnh mẽ từ tư duy truyền đạt sang thuyết phục, từ phản ứng sang dự báo, từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức; đồng thời xây dựng năng lực số, sức đề kháng thông tin và phát huy vai trò chủ thể của nhân dân. Qua đó, công tác tư tưởng thực sự trở thành động lực củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận và tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới./.

TS. Thượng tá Trần Thị Thuý Hà
Học viện Cảnh sát nhân dân 

Tài liệu tham khảo

1. Ban Bí thư (2026), Kế hoạch số 08-KH/TW ngày 22/8/2026 thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.
2. Bộ Chính trị (2026), Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 về đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới.
3. Bộ Chính trị (2022), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.
5. Hồ Chí Minh (2011), Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.